Anasayfa » Doğu Türkistan » OSMANLI BELGELERİNDE DOĞU TÜRKİSTAN

OSMANLI BELGELERİNDE DOĞU TÜRKİSTAN

Arşivlerde ortaya çıkan belgelere göre Osmanlı, uzak demeden Çin zulmü altında inleyen Doğu Türkistan’a vapur dolusu silah göndermiş.

Osmanlı Devleti’nin Çin’e karşı savaşan Doğu Türkistanlılara 1870’li senelerde bir vapur dolusu silah ve top gönderdiği ortaya çıktı. Başbakanlık Osmanlı Arşivi’ndeki Türkistan ile alâkalı belgelerin izini süren Araştırmacı Yazar Süreyya Atilla Sağlamçubukçu, 3 binin üzerinde belge ile karşılaştı. Yazar, bunları tasnif edip günümüz Türkçesi’ne aktardı. Türk Dünyası Belediyeler Birliği de çalışmayı “Osmanlı Arşivinde Doğu Türkistan” ismiyle kitaplaştırdı.

YETİŞ YA SULTANIM!

Bir hayli cüsseli olan kitapta tarihe ışık tutan ilginç bilgiler var. İlk defa günyüzüne çıkan arşiv belgelerine göre Sultan Abdülaziz Han döneminde, 1873’te Kaşgar’a silah ve mühimmat gönderildi. Silahların kullanılması ve Kaşgar’daki askerlerin eğitimi için bir de subay vazifelendirildi.

Ahmed isimli subay, Çinlilere esir düştü. İki sene sonra bu sefer, yardım isteyen Kaşgar Hanı için bir vapur dolusu silah, mühimmat ve top hazırlandı. Vapur, Süveyş’te bozuldu. Vazîyet hemen İstanbul’a bildirildi. Pâdişah emir verdi ve yeni vapur tahsis edildi. 23 Ağustos 1875 tarihli iradeden anlaşıldığına göre, Kaşgar Emiri Yakup Han’a gönderilen hediye ve silahları Hindistan yolu ile Kaşgar’a götürmekle görevli olan Mehmed Murad Efendi nişanla taltif edildi.

YİNE RUSLAR ENGELLEDİ

Çin askerleri, ordunun askerî malzeme ve yiyecek sıkıntısıyla karşılaşması sonucunda Şensi ve Kansu’yu aldıktan sonra saldırılarını durdurmak zorunda kaldı. Çin ordusunun yardımına, bu dönemde Osmanlılara karşı bir savaşa hazırlanan Rusya koştu. Ruslar, tıpkı bugün Suriye’yi hallaç pamuğu gibi karıştırdıkları gibi o dönem de savaşta Yakup Han’dan gelebilecek muhtemel tehlikeyi bertaraf etmek için, Çinlilere ihtiyaç duyduğu malzemeleri sağladı. Burada ilginç bir başka gelişme de Çin komutanı General Tso’nun bir kısım ihtiyaçlarını Pekin’deki İngiliz bankalarından aldıkları kredilerle karşılamış olmasıydı.

1876’da savaşı başlatan Çin, Kaşgar Hanlığını topraklarına kattı. Osmanlı’da Sultan Abdülaziz Han, kanlı bir darbe ile indirildi. Yerine geçen yeğeni Sultan II. Abdülhamid, Ruslarlara yapılan 93 Harbi sebebiyle Türkistan’a yardım gönderemedi. Yakup Han’ın ardından başa geçen Kali Bey, 23 Temmuz 1881 tarihli belgeye göre Osmanlı Devleti’ne bağlılığını bildirdi. Rusya, siyasi manevralarla buna engel olmaya çalıştı.

OSMANLI’NIN MANEVİ VÂRİSİ

Osmanlı, İstanbul’a uzakta olması sebebebiyle Doğu Türkistan ile son dönemine kadar ilişki geliştiremedi. Din ve milliyet kavramlarına bağlı kardeşlik ilişkileri kısa sürede arttı. Öyle ki Kaşgar Hanına, Kırım Hanlığına olduğu gibi Emirü’l-Müslimin unvanı verdi. Yani Osmanlı’nın başına bir şey gelirse, Kaşgar Hanı Müslümanların başına geçecekti.

Türkistanlılar Osmanlı’nın vefâsını hiç unutmadı. Sultan Abdülaziz ve Sultan Abdülhamid Han adına hutbe okutup para bastırdılar.  Yazar Sağlamçubukçu anlatıyor: “Kaşgar Hanedanının hacca gidiş gelişleri İstanbul üzerinden oldu. Doğu Türkistan ahalisine devlet olarak sahip çıkıldı. Yol emniyeti ve ihtiyaçları karşılanmış, hediyeler verildi. Vefâlı kardeş Doğu Türkistan ahâlisi de kendi zorluklarına rağmen Balkan Harbi’ndeki yaralarımızı sarmak maksadıyla Hilal-i Ahmer Cemiyeti’ne yardımda bulundu.”


Kaynak: Türkiye
uygur-türkleri-702x336-1 OSMANLI BELGELERİNDE DOĞU TÜRKİSTAN
x

Check Also

Doğu Türkistan’a tehcir: Uygur Türkleri toplama kampından zorla fabrikaya gönderiliyor

Çin yönetimi, Doğu Türkistan’da üstü kapalı tehcir uyguluyor. Pekin, toplama kamplarındaki Uygur Türklerini fabrikalara zorla göndermeye başladı. Çalıştırılmak üzere ülkenin yüksek teknoloji üretim merkezi olan Shenzhen şehrine 50 bin, Shaoguan şehrine de 30 binden fazla kişinin gönderileceği belirtiliyor. Çin, Doğu Türkistan Uygur Özerk Bölgesi’nde “eğitim merkezi” adı altında faaliyet gösteren ...

‘Uygur” tanımı Doğu Türkistan’dan silindi!

Çin Komünist Partisi resmi web sitelerinin “Uygur” kelimesini “Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi” tanımından kaldırarak sadece “Xinjiang Özerk Bölgesi” kullanımında bulunduğu bildirildi. Doğu Türkistan’daki Çin Komünist Partisi resmi web sitelerinin “Uygur” kelimesini şu anda Doğu Türkistan için kullandıkları sözde resmi adı olan “Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi” tanımından kaldırarak sadece “Xinjiang Özerk Bölgesi” şeklinde kullanmaya başladığı ...

Uygur Diasporası Baskıya Sosyal Medyada Direniyor

Halmurat Harri Elsoy, 2018’in ilkbaharında, Sincan’da yaşayan anne ve babasının Çin’deki toplama kamplarına gönderildiğini öğrendiğinde, onları kurtarmak için yapabileceği tek şeyin sosyal medyanın gücünü kullanmak olduğunu düşünmüş. İlk başlarda Çin’in misilleme yapmasından korktuğunu söyleyen 35 yaşındaki Elsoy, “Annem ve babam gözaltına alındıktan ve Çin’in bu gözaltıları sürekli inkar ettiğini gördükten ...

Ömer Döngeloğlu Hocamızın mekânı cennet olsun

Ömer Döngeloğlu Hocamızın mekânı cennet olsun. Mazlum Doğu Türkistanlıların himayecisi ve duacısı olan, tüm TV programlarında, sohbetlerinde ve dualarında mazlum Doğu Türkistan’ı dilinden düşürmeyen değerli Hocamız Ömer Döngeloğlu, Çin virüsü ile hastalanmış ve Başakşehir Hastanesi’nde tedavi altındayken 3 Mayıs 2020 Pazar günü hakkın rahmetine kavuşmuştur. Değerli hocamızın vefat haberi tüm ...

Doğu Türkistan Teşkilatlar Birliği Başkanı’ndan çarpıcı açıklamalar

Doğu Türkistan Teşkilatlar Birliği Başkanı Hidayetullah Oğuzhan, yeniakit.com.tr’de canlı yayın konuğu oldu. Çin koronavirüsü bilinçli olarak mı dünyaya saldı? Çin koronavirüs üzerinden büyük bir cinayet mi işledi? Çin dünyaya neden “yalan” söylüyor? Mehmet Özmen sordu, Doğu Türkistan Maarif Derneği Başkanı Hidayetullah Oğuzhan cevapladı. Oğuzhan, Doğu Türkistan’ın dünyadan tecrit edildiğini belirterek, orada yaşanılan ...

DSÖ Çin temsilcisi: Çin inceleme talebimizi reddediyor

İngiliz medyasına konuşan Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ)Çin temsilcisi Dr. Gauden Galea Çin’in inceleme taleplerini reddettiğini bildirerek, ” 3-16 Ocak tarihlerinde Çin DSÖ’ye 41 vaka dışında yeni vaka bildirmedi. Şu anda Çin’in ulusal düzeyde bir inceleme yaptığını biliyoruz, ancak biz davet edilmedik” dedi ABD’nin koronavirüs konusunda Çin ve Çin odaklı çalışmakla suçladığı Dünya Sağlık Örgütünün ...

Koronavirüsün nasıl yayıldığı tartışması Çin’le Avustralya’yı karşı karşıya getirdi

Çin bir süredir dünya çapında 3 milyonu aşkın kişiyi hasta eden ve 200 bini aşkın insanın ölümüne yol açan Covid-19 salgını karşısında izlediği tutumdan dolayı başta ABD olmak üzere bazı ülkelerden gelen tepkilerle karşı karşıya kalıyor. Sebebi ise salgının ilk olarak Çin’in Vuhan bölgesinde ortaya çıktığının ancak Çin’in bunu uluslararası ...

Çin ticari amaçlar için verileri gizliyor

Dünyanın büyük kısmında toplumsal yaşamı durma noktasına getiren yeni tür koronavirüse ilişkin Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile Çin arasında söz dalaşı sürüyor. ABD Başkanı Trump’ın Ticaret Danışmanı Peter Navarro, Pekin yönetimine göndermede bulunarak, “Çin koronavirüs verilerini ticari yarışı kazanmak amacıyla bir aşı üretmeye çalıştığı için gizliyor” dedi. Dünyanın büyük kısmında toplumsal yaşamı ...

ABD’li Senatör Cotton, Çin’i, Kovid-19 salgınının kaynağını gizlemekle suçladı

ABD’nin Arkansas Senatörü Cumhuriyetçi Cotton, yeni tip koronavirüs salgınının kaynağına ilişkin kanıtların Vuhan’daki laboratuvarları işaret ettiğini ancak Çin’in örtbas girişimiyle bu kanıtlardan kesin sonuç elde etmenin mümkün olmayacağını yazdı. Wall Street Journal gazetesinde yayımlanan makalesinde Tom Cotton, Çin’in ilk Kovid-19 vakalarının Vuhan’daki su ürünleri pazarına giden kişilerde görüldüğünü iddia ettiğini ancak ...