Anasayfa » Doğu Türkistan » OSMANLI BELGELERİNDE DOĞU TÜRKİSTAN

OSMANLI BELGELERİNDE DOĞU TÜRKİSTAN

Arşivlerde ortaya çıkan belgelere göre Osmanlı, uzak demeden Çin zulmü altında inleyen Doğu Türkistan’a vapur dolusu silah göndermiş.

Osmanlı Devleti’nin Çin’e karşı savaşan Doğu Türkistanlılara 1870’li senelerde bir vapur dolusu silah ve top gönderdiği ortaya çıktı. Başbakanlık Osmanlı Arşivi’ndeki Türkistan ile alâkalı belgelerin izini süren Araştırmacı Yazar Süreyya Atilla Sağlamçubukçu, 3 binin üzerinde belge ile karşılaştı. Yazar, bunları tasnif edip günümüz Türkçesi’ne aktardı. Türk Dünyası Belediyeler Birliği de çalışmayı “Osmanlı Arşivinde Doğu Türkistan” ismiyle kitaplaştırdı.

YETİŞ YA SULTANIM!

Bir hayli cüsseli olan kitapta tarihe ışık tutan ilginç bilgiler var. İlk defa günyüzüne çıkan arşiv belgelerine göre Sultan Abdülaziz Han döneminde, 1873’te Kaşgar’a silah ve mühimmat gönderildi. Silahların kullanılması ve Kaşgar’daki askerlerin eğitimi için bir de subay vazifelendirildi.

Ahmed isimli subay, Çinlilere esir düştü. İki sene sonra bu sefer, yardım isteyen Kaşgar Hanı için bir vapur dolusu silah, mühimmat ve top hazırlandı. Vapur, Süveyş’te bozuldu. Vazîyet hemen İstanbul’a bildirildi. Pâdişah emir verdi ve yeni vapur tahsis edildi. 23 Ağustos 1875 tarihli iradeden anlaşıldığına göre, Kaşgar Emiri Yakup Han’a gönderilen hediye ve silahları Hindistan yolu ile Kaşgar’a götürmekle görevli olan Mehmed Murad Efendi nişanla taltif edildi.

YİNE RUSLAR ENGELLEDİ

Çin askerleri, ordunun askerî malzeme ve yiyecek sıkıntısıyla karşılaşması sonucunda Şensi ve Kansu’yu aldıktan sonra saldırılarını durdurmak zorunda kaldı. Çin ordusunun yardımına, bu dönemde Osmanlılara karşı bir savaşa hazırlanan Rusya koştu. Ruslar, tıpkı bugün Suriye’yi hallaç pamuğu gibi karıştırdıkları gibi o dönem de savaşta Yakup Han’dan gelebilecek muhtemel tehlikeyi bertaraf etmek için, Çinlilere ihtiyaç duyduğu malzemeleri sağladı. Burada ilginç bir başka gelişme de Çin komutanı General Tso’nun bir kısım ihtiyaçlarını Pekin’deki İngiliz bankalarından aldıkları kredilerle karşılamış olmasıydı.

1876’da savaşı başlatan Çin, Kaşgar Hanlığını topraklarına kattı. Osmanlı’da Sultan Abdülaziz Han, kanlı bir darbe ile indirildi. Yerine geçen yeğeni Sultan II. Abdülhamid, Ruslarlara yapılan 93 Harbi sebebiyle Türkistan’a yardım gönderemedi. Yakup Han’ın ardından başa geçen Kali Bey, 23 Temmuz 1881 tarihli belgeye göre Osmanlı Devleti’ne bağlılığını bildirdi. Rusya, siyasi manevralarla buna engel olmaya çalıştı.

OSMANLI’NIN MANEVİ VÂRİSİ

Osmanlı, İstanbul’a uzakta olması sebebebiyle Doğu Türkistan ile son dönemine kadar ilişki geliştiremedi. Din ve milliyet kavramlarına bağlı kardeşlik ilişkileri kısa sürede arttı. Öyle ki Kaşgar Hanına, Kırım Hanlığına olduğu gibi Emirü’l-Müslimin unvanı verdi. Yani Osmanlı’nın başına bir şey gelirse, Kaşgar Hanı Müslümanların başına geçecekti.

Türkistanlılar Osmanlı’nın vefâsını hiç unutmadı. Sultan Abdülaziz ve Sultan Abdülhamid Han adına hutbe okutup para bastırdılar.  Yazar Sağlamçubukçu anlatıyor: “Kaşgar Hanedanının hacca gidiş gelişleri İstanbul üzerinden oldu. Doğu Türkistan ahalisine devlet olarak sahip çıkıldı. Yol emniyeti ve ihtiyaçları karşılanmış, hediyeler verildi. Vefâlı kardeş Doğu Türkistan ahâlisi de kendi zorluklarına rağmen Balkan Harbi’ndeki yaralarımızı sarmak maksadıyla Hilal-i Ahmer Cemiyeti’ne yardımda bulundu.”


Kaynak: Türkiye
uygur-türkleri-702x336-1 OSMANLI BELGELERİNDE DOĞU TÜRKİSTAN
x

Check Also

Çin ticari amaçlar için verileri gizliyor

Dünyanın büyük kısmında toplumsal yaşamı durma noktasına getiren yeni tür koronavirüse ilişkin Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile Çin arasında söz dalaşı sürüyor. ABD Başkanı Trump’ın Ticaret Danışmanı Peter Navarro, Pekin yönetimine göndermede bulunarak, “Çin koronavirüs verilerini ticari yarışı kazanmak amacıyla bir aşı üretmeye çalıştığı için gizliyor” dedi. Dünyanın büyük kısmında toplumsal yaşamı ...

ABD’li Senatör Cotton, Çin’i, Kovid-19 salgınının kaynağını gizlemekle suçladı

ABD’nin Arkansas Senatörü Cumhuriyetçi Cotton, yeni tip koronavirüs salgınının kaynağına ilişkin kanıtların Vuhan’daki laboratuvarları işaret ettiğini ancak Çin’in örtbas girişimiyle bu kanıtlardan kesin sonuç elde etmenin mümkün olmayacağını yazdı. Wall Street Journal gazetesinde yayımlanan makalesinde Tom Cotton, Çin’in ilk Kovid-19 vakalarının Vuhan’daki su ürünleri pazarına giden kişilerde görüldüğünü iddia ettiğini ancak ...

Çin’de koronavirüs sebebiyle 1 günde 1290 ölüm

Çin’in Vuhan kentinde ortaya çıkan ve pandemiye dönüşen koronavirüs salgınında, kentte uygulanan karantinada evde yetersiz sağlık sistemi nedeniyle ölenler tespit edilmeye başlandı. Vuhan’da bir günde tespit edilen ölü sayısı bin 290 olarak kayıtlara geçti. Çin’in Vuhan kentinde uygulanan karantinada, evde yetersiz sağlık sistemi nedeniyle ölenler tespit edilmeye başlandı. Vuhan’da bir ...

Çin’den Türkiye’ye kışkırtıcı mesaj

Doğu Türkistan’daki Müslümanlara yaptığı zulüm ve işkencelerle tepki çeken Çin, Ermenistan’a gönderdiği koronavirüs yardım kolileriyle Türkiye’ye çirkin bir atıfta bulundu. Abdussamet Karataş Paketlerin üzerindeki “Dostluğumuz Ararat’tan (Ağrı Dağı) daha yüksek ve Yantszı Nehri’nden daha uzun olsun.” yazısı, Çin’in Türkiye’nin toprak bütünlüğüne saldırısı olarak yorumlandı. Bölücü ifadeler hakkında Dışişleri Bakanlığı, Çin’in ...

Çin’den Doğu Türkistan’da yeni asimilasyon hamlesi!

Çin yönetimi, Doğu Türkistanlı Uygur Türklerini türlü bahanelerle eğitim adı altındaki işkencehanelere hapsetmeye ve bölgeye sözde eğitim propagandalarıyla Çinli yerleştirmeye devam ediyor. Çin yönetimi, Doğu Türkistanlı Uygur Türklerini türlü bahanelerle eğitim adı altındaki işkencehanelere hapsetmeye ve bölgeye sözde eğitim propagandalarıyla Çinli yerleştirmeye devam ediyor. Çin Komünist Partisi (ÇKP) yetkilileri Doğu ...

TAYVAN: ÇİN KOMÜNİST PARTİSİ, UYGURLARI KOBAY OLARAK KULLANIYOR

Tayvan’daki üst düzey bir askeri düşünce kuruluşu olan Ulusal Savunma ve Güvenlik Araştırmaları Enstitüsü (INDSR) toplama kamplarında tutulan on binlerce Uygur gencinin, Çin’in iç bölgelerindeki işletme ve üretim tesislerinde zorunlu olarak çalıştırmak için transfer edildiğini bildirdi. UYGURLAR, ÇİN’İN İŞ GÜCÜ İHTİYACININ EN KOLAY ÇÖZÜMÜ Rapora göre Çin Komünist Partisi (ÇKP) ...

ÇKP DOĞU TÜRKİSTAN’DA TAKİBATI ARTTIRIYOR: 5G AĞLARINI YAYGINLAŞTIRMA PLANI!

Çin Komünist Partisi (ÇKP) Doğu Türkistan’da takibatı arttırıyor. Çin’in Doğu Türkistan’da takibi kuvvetlendirmek amacıyla 5G ağlarını yaygınlaştırmak için yeni bir plan geliştirdiği öğrenildi.Türkistan Press’in haberine göre Çin’in yayın organı Xinjiang gazetesinde yer alan bilgiler doğrultusunda, Doğu Türkistan Bilgi ve İletişim İdaresinin Urumçi merkezli 5G ağ inşaatının genişletileceği ve 2021’nin sonuna ...

Doğu Türkistan’da Çin, koronavirüsten daha zararlı!

Çoğunluğu Uygur Türkü ve Müslüman azınlıklardan oluşan 25 milyon nüfuslu Doğu Türkistan’da Çin’de Pekin hükümetinin koronavirüs salgınının kontrol altına alındığını açıklaması sonrası Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde yeterli önlemler alınmadan normal hayata dönülmesi, Covid 19 tehlikesinin bölgede yeniden yayılması korkularına neden oldu. Çoğunluğu Uygur Türkü ve Müslüman azınlıklardan oluşan 25 milyon ...

ÇİN, TİBET VE DOĞU TÜRKİSTAN’A 10 BİN ÇİNLİ ÖĞRETMEN YERLEŞTİRMEYİ HEDEFLİYOR

Çin yönetimi, Doğu Türkistanlı Uygur Türklerini türlü bahanelerle eğitim adı altındaki işkencehanelere hapsetmeye ve bölgeye sözde eğitim propagandalarıyla Çinli yerleştirmeye devam ediyor. Çin Komünist Partisi (ÇKP) yetkilileri Doğu Türkistan’daki ilk ve orta okullarda eğitimin başlamasıyla beraber “Tibet ve Doğu Türkistan için “On Bin Öğretmen Yardım Planı” ile “Doğu Türkistan’a Yardım” ...