Anasayfa » Makaleler » Ali Han Töre’ye saygıyla…

Ali Han Töre’ye saygıyla…

Taha Kılınç

Bağımsız Doğu Türkistan İslâm Cumhuriyeti kurulmuş ve babamız Şakir Han Töre oğlu Ali Han Töre devlet başkanı, Hâkimbek Hoca ise devlet başkan yardımcısı olarak ilân edilmişti. O gün ayrıca dokuz maddeden ibaret olan “bağımsızlık bildirgesi” kabul edildi. […] Bu dokuz maddeli bildirgenin her maddesi, bağımsızlığa eksiksiz ve açık olarak vurgu yapmakta olup, bildirge insan haklarını tam anlamıyla koruma altına alan, İslâm’ı temel kabul eden tam bir adalet belgesiydi. Bildirgenin maddelerinin içeriği şöyle idi: MAKALEYİ SESLİ DİNLEMEK
İÇİN TIKLAYIN

1) Doğu Türkistan topraklarında Çin egemenliği ebedî olarak yok edilecek,

2) Kurulan yeni devlet, Doğu Türkistan halkının eşitliğine dayanan gerçek, özgür ve tam bağımsız bir devlet olacak,

3) Doğu Türkistan ekonomisinin her yönüyle geliştirilmesi amacıyla, özel sanayi, tarım, hayvancılık faaliyetleri ile özel ticari girişimler teşvik edilecek ve halkın refah seviyesi yükseltilecek,

4) Doğu Türkistan halkının çoğunun İslâm dinine inanıyor olması sebebiyle, bu dini desteklemenin yanında, başka dinler dahi himaye edilecek,

5) Din, eğitim ve sağlık işleri geliştirilecek,

6) Dünyadaki bütün demokratik ülkelerle, özellikle de komşu Sovyet hükümetiyle dostluk temeline dayalı ilişkiler kurulacak; yine Çin hükümetiyle siyasî ve iktisadî alakalarda bulunulacak,

7) Doğu Türkistan hükümetini ve barışı korumak amacıyla, Doğu Türkistan’da yaşayan bütün milletlerden müteşekkil bir ordu kurulacak;

8) Banka, posta-telgraf, orman işleri ve madencilik gibi tabii kaynaklar, bütünüyle hükümetin idaresine teslim edilecek,

9) Makam düşkünlüğü, ırkçılık ve rüşvet yok edilecek.

Bağımsız Doğu Türkistan İslâm Cumhuriyeti’nin kurulduğu günden itibaren bağımsızlığın temellerini teşkil eden bu bildirge, İslâm nuruyla bütün Doğu Türkistan’ı aydınlatmaya başlamıştı.”

12 Kasım 1944 günü Doğu Türkistan’ın Gulca şehrinde ilân edilen bağımsız devletin kuruluşu, Ali Han Töre’nin oğlu Asılhan Alihantöreoğlu tarafından böyle anlatılıyor. Tarih ve Kuram Yayınları tarafından kısa süre önce piyasaya sunulan “Türkistan Kaygısı” isimli hacimli eserde, sadece devletin kuruluşuna dair ayrıntıları değil, aynı zamanda Ali Han Töre’nin kendi kaleminden hatıralarını da buluyoruz.

Özbek asıllı bir ailenin oğlu olarak 21 Mart 1885’te, Türkistan’daki Yedisu eyaletinin Tokmak şehrinde doğan Ali Han Töre, memleketinin hemen yakınında bulunan tarihî Balasagun bölgesine nispetle “Sagûnî” unvanını aldı. Babası Şakir Hoca ve dedeleri, Nakşî geleneğine mensup âlim ve ârif insanlardı. Temel eğitimini Tokmak’ta tamamladıktan sonra Buhara, Mekke ve Medine’deki çeşitli medreselerde tahsil gören Ali Han Töre, 1916’da Çarlık yönetimine karşı düzenlenen halk ayaklanmasına katıldı. Birinci Dünya Savaşı’nda Türkistanlı gençlerin Osmanlılara karşı savaşmak üzere Rus ordusuna alınmasına tepki gösteren ve aleyhte fetva yayımlayan Ali Han Töre, 1917’de Bolşeviklerin iktidara gelmesiyle birlikte defalarca hapse atıldı, sürgüne gönderildi. İlmî yönünün yanı sıra stratejist bir asker olan Töre, aynı zamanda maharetli bir tabipti. Doğu Türkistan Cumhuriyeti’nin ilk devlet başkanı olarak göreve geldikten sonra, Sovyetler’in direkt baskısıyla karşı karşıya kaldı. Nihayet, 13 Haziran 1946’da, bir görüşme için davet edildiği Gulca’daki Sovyet Konsolosluğu binasından gizlice kaçırılarak, Özbekistan’a götürüldü. Ali Han Töre, 28 Şubat 1976’daki vefatına kadar, Özbekistan’ın başkenti Taşkent’te tecrit edilmiş bir şekilde ve sürgünde yaşadı. “Türkistan Kaygısı”nın ilk bölümündeki hatıraları kendisi bizzat kaleme aldı; kitabın ikinci yarısını ise, gözleri artık görmemeye başlayınca, kendisinin direktifleriyle oğlu Asılhan tamamladı. Yakın tarihin pek tanınmayan ve ama mutlaka tanınması gereken şahsiyetlerinden biri olan Ali Han Töre, Taşkent’teki Şeyh Zeyneddin Kabristanı’nda medfundur.

***

Ramazan’ın getirdiği sükûnetle “Türkistan Kaygısı”na ve Ali Han Töre’nin verdiği mücadelenin ışıltısına dalıp gitmişken, içinde yine Doğu Türkistan ve Ramazan’ın geçtiği güncel bir dosya önüme düştü:

Çin tarafından “Şincan” olarak adlandırılan Uygur bölgesinde yaşayan Müslümanların, özellikle ibadet pratiklerini yerine getirirken karşı karşıya kaldıkları güçlüklerle ilgili dosyada, bilhassa Ramazan orucunu tutmanın ne büyük bedel gerektirdiği anlatılıyor. Oruç tutması yasaklananlar, zorla oruçları bozdurulanlar, okullarda öğrencilerin oruç tutmasının engellenmesi, eğitim kurumlarında oruç aleyhine yapılan yoğun propaganda… Ve elbette, oruçlarını gizlice tutmaya devam eden, bu sayede İslâmî ve millî kimliklerini korumak için canlarını dişlerine takan binlerce Uygur Türk’ü… Dahası, “eğitim kampları”na dâhil edilerek, Çin merkezî hükümetinin gözünde “makbul” vatandaşlar olmaya zorlanan Uygurlar…

Tüm bunlar elbette, Doğu Türkistan’da bir “bağımsız cumhuriyet” denemesi daha yapılmasın diye. Ancak ne İslâm ne de Müslümanların bağımsızlık istekleri ortadan kalkacağına göre, Çin’in bu meselede tercih ettiği çözüm biçiminin uzun vadede kendi lehine olmayacağı açık.

Son günlerde çeşitli ortamlarda sıklıkla hasbihal ettiğimiz Doğu Türkistanlı dostlarımızla da tekrarladığımız üzere: “Çin’in Doğu Türkistan’da uyguladığı asimilasyon politikası da, Batılı ülkelerin bunu bahane ederek bölgede kendi menfaatlerinin peşinde koştukları da gerçek. Müslüman dünya, üçüncü bir yol ve üslup geliştirerek, en azından Uygurların yaşadıklarını kendi gündemi haline getirmeli.”

Kaynak: YeniŞafa

x

Check Also

DOĞU TÜRKİSTAN’DA KORONAVİRÜS NEDENİYLE KARANTİNA ALTINDAKİ GULCA ŞEHRİNDE AÇLIK KRİZİ

Doğu Türkistan’ın ikinci büyük şehri Gulca’da koronavirüs karantinası nedeniyle açlık tehlikesi baş gösterdi. Geçen hafta sosyal medyada viral olan bir videoda, bir kişinin Gulca şehrinin sokaklarında kendisinin, eşinin ve çocuklarının açlık çektiğini bağırarak dile getirdiği görüldü. Uygur kaynakların Gulca’da iletişime geçtiği bir Uygur kadın da ailesinde bulunan 3 yetişkin ve ...

Hidayet OĞUZHAN ve beraberindeki Doğu Türkistan heyeti K.Çekmeci kaymakanı ziyaret etti

uluslararası Doğu Türkistan STKlar ve Doğu Türkistan Maarif ve Dayanışma Derneği Genel başkanı Hidayet OĞUZHAN ve beraberindeki Doğu Türkistan heyeti Küçükçekmeci kaymakamı ziyaret etti. Heyet Küçükçekmece Kaymakamı Sayın Turan BEDİRHAN OĞLU beyi Makamlarında ziyaret etti. Doğu Türkistan vaziyeti ve Küçükçekmece’deki Doğu Türkistanlı muhacirlerin durumu hakkında fikir alışverişte bulundu. Google+

Dernek Başkanımız Hidayet OĞUZHAN ve beraberindeki heyetin Ankara ziyareti

Uluslararası Doğu Türkistan Stklar Birliği Başkanı Hidayet OĞUZHAN ve beraberindeki Doğu Türkistan heyeti, Doğu Türkistan’da artan vahim vaziyeti Türkiye’nin Siyasi Merkezi olan Ankara’nın gündemine Taşımak için 2 günlük kapsamlı ziyaret başladı. ilk ziyaret BBP Genel Merkezinde Genel Başkan Sayın Mustafa Desteci beyi makamlarında ziyaret ederek başlandı.  BBP Genel Başkanı Mustafa ...

genel merkezinde Doğu Türkistan basın toplantısı güzenlendi

BBPde Doğu Türkistan basın toplantısı güzenlendi Büyük Birlik Partisi (BBP) Genel Başkanı Mustafa Destici, partisinin genel merkezinde düzenlediği basın toplantısında gündeme ilişkin değerlendirmelerde bulundu. İslam aleminin mübarek üç aylarını ve Regaip Kandil’ini kutlayan Destici, son dönemde yaşanan depremlerde hayatlarını kaybedenlere de Allah’tan rahmet, yaralılara acil şifalar diledi. Doğu Türkistan’da yaşananlara ...

“Çin’in virüsü bir ‘fırsat’ olarak görmesinden endişe duyuyoruz”

The Independentturkish Gazetesine konuşan Doğu Türkistan Maarif ve Dayanışma Derneği başkanı Hidayet Oğuzhan, Çin’in virüsü bir firsat olarak görmesinden endişe duyduğunu ifa etti. “Hükümet, Doğu Türkistan’da bulaşıcı hastalıkların önlenmesinde hiçbir tedbir almıyor” diyen Oğuzhan, “Uyuşturucu madde satımı ve kullanımı Çin’in diğer bölgelerinde çok sert kanuni tedbirlerle önleniyor ama durum Doğu ...

Oğuzhan: Çin, coronavirüsü Doğu Türkistan’da fırsata dönüştürebilir

Çin’in Wuhan bölgesinde ortaya çıkan “Corona Virüs” dünyayı tehdit etmeye devam ederken Doğu Türkistan’da çekildiği kesinleşen bazı videoların sosyal medyada paylaşılması, Doğu Türkistanlı Müslümanların hayatları konusundaki endişeleri artırdı. Çin’in Wuhan bölgesinde ortaya çıkan “Corona Virüsü” dünyayı tehdit etmeye devam ediyor. Çin haricinde Doğu Türkistan ve İran gibi ülkelere de sirayet eden virüs her gün ...

İnsan Hakları Konseyinin 43. oturumuna Çin’in Doğu Türkistan bölgesindeki ihlalleri

BM İnsan Hakları Konseyinin 43’üncü oturumu, İsviçre’deki BM Cenevre Ofisi’nde 24 Şubat Pazartesi günü başlayacak. İdlib, Libya, Filistin, Yemen ve Myanmar’daki insani krizler, oturuma damga vuracak. Cenevre Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları Konseyinin 43’üncü oturumu, İsviçre’deki BM Cenevre Ofisi’nde 24 Şubat Pazartesi günü başlıyor. AA muhabirinin derlediği bilgilere göre, son yıllardaki en kritik toplantılara sahne ...

Başakşehir Uluslararası Öğrenci Derneği, Doğu Türkistan ülke tanıtım günü gerçekleştirdi.

İstanbul’da misafir ortaöğretim öğrencilerine yönelik düzenlediği faaliyetler ile bilinen Başakşehir Uluslararası Öğrenci Derneği, eğitim çalışmaları kapsamında Doğu Türkistan ülke tanıtım günü gerçekleştirdi. Doğu Türkistan Maarif ve Dayanışma Derneği Genel Sekreteri Abdulahad Abdurrahman’ın gerçekleştirdiği sunumda, ülkenin tarihi, yöresel yemekler ve kıyafetleri, gelenek görenekleri hakkında bilgiler verildi. Bu bilgiler dışında ülkesindeki Müslümanların ...

Çin Başkanı Şi Cinping’ten coronavirüs açıklaması

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Hubey eyaletine bağlı Vuhan kentinde ortaya çıkan yeni tip coronavirüs (Kovid-19) salgınının ‘hala acımasız ve karmaşık’ durumda olduğunu bildirdi. Hastalık karşıtı çalışmalardan sorumlu yetkililerle video konferans aracılığıyla açıklama yapan Şi, iktidardaki Komünist Partinin salgına karşı mücadelesini “zamanında ve etkili” olarak nitelendirdi.  Şi, geçen yıl aralık ...