Anasayfa » Makaleler » Ali Han Töre’ye saygıyla…

Ali Han Töre’ye saygıyla…

Taha Kılınç

Bağımsız Doğu Türkistan İslâm Cumhuriyeti kurulmuş ve babamız Şakir Han Töre oğlu Ali Han Töre devlet başkanı, Hâkimbek Hoca ise devlet başkan yardımcısı olarak ilân edilmişti. O gün ayrıca dokuz maddeden ibaret olan “bağımsızlık bildirgesi” kabul edildi. […] Bu dokuz maddeli bildirgenin her maddesi, bağımsızlığa eksiksiz ve açık olarak vurgu yapmakta olup, bildirge insan haklarını tam anlamıyla koruma altına alan, İslâm’ı temel kabul eden tam bir adalet belgesiydi. Bildirgenin maddelerinin içeriği şöyle idi: MAKALEYİ SESLİ DİNLEMEK
İÇİN TIKLAYIN

1) Doğu Türkistan topraklarında Çin egemenliği ebedî olarak yok edilecek,

2) Kurulan yeni devlet, Doğu Türkistan halkının eşitliğine dayanan gerçek, özgür ve tam bağımsız bir devlet olacak,

3) Doğu Türkistan ekonomisinin her yönüyle geliştirilmesi amacıyla, özel sanayi, tarım, hayvancılık faaliyetleri ile özel ticari girişimler teşvik edilecek ve halkın refah seviyesi yükseltilecek,

4) Doğu Türkistan halkının çoğunun İslâm dinine inanıyor olması sebebiyle, bu dini desteklemenin yanında, başka dinler dahi himaye edilecek,

5) Din, eğitim ve sağlık işleri geliştirilecek,

6) Dünyadaki bütün demokratik ülkelerle, özellikle de komşu Sovyet hükümetiyle dostluk temeline dayalı ilişkiler kurulacak; yine Çin hükümetiyle siyasî ve iktisadî alakalarda bulunulacak,

7) Doğu Türkistan hükümetini ve barışı korumak amacıyla, Doğu Türkistan’da yaşayan bütün milletlerden müteşekkil bir ordu kurulacak;

8) Banka, posta-telgraf, orman işleri ve madencilik gibi tabii kaynaklar, bütünüyle hükümetin idaresine teslim edilecek,

9) Makam düşkünlüğü, ırkçılık ve rüşvet yok edilecek.

Bağımsız Doğu Türkistan İslâm Cumhuriyeti’nin kurulduğu günden itibaren bağımsızlığın temellerini teşkil eden bu bildirge, İslâm nuruyla bütün Doğu Türkistan’ı aydınlatmaya başlamıştı.”

12 Kasım 1944 günü Doğu Türkistan’ın Gulca şehrinde ilân edilen bağımsız devletin kuruluşu, Ali Han Töre’nin oğlu Asılhan Alihantöreoğlu tarafından böyle anlatılıyor. Tarih ve Kuram Yayınları tarafından kısa süre önce piyasaya sunulan “Türkistan Kaygısı” isimli hacimli eserde, sadece devletin kuruluşuna dair ayrıntıları değil, aynı zamanda Ali Han Töre’nin kendi kaleminden hatıralarını da buluyoruz.

Özbek asıllı bir ailenin oğlu olarak 21 Mart 1885’te, Türkistan’daki Yedisu eyaletinin Tokmak şehrinde doğan Ali Han Töre, memleketinin hemen yakınında bulunan tarihî Balasagun bölgesine nispetle “Sagûnî” unvanını aldı. Babası Şakir Hoca ve dedeleri, Nakşî geleneğine mensup âlim ve ârif insanlardı. Temel eğitimini Tokmak’ta tamamladıktan sonra Buhara, Mekke ve Medine’deki çeşitli medreselerde tahsil gören Ali Han Töre, 1916’da Çarlık yönetimine karşı düzenlenen halk ayaklanmasına katıldı. Birinci Dünya Savaşı’nda Türkistanlı gençlerin Osmanlılara karşı savaşmak üzere Rus ordusuna alınmasına tepki gösteren ve aleyhte fetva yayımlayan Ali Han Töre, 1917’de Bolşeviklerin iktidara gelmesiyle birlikte defalarca hapse atıldı, sürgüne gönderildi. İlmî yönünün yanı sıra stratejist bir asker olan Töre, aynı zamanda maharetli bir tabipti. Doğu Türkistan Cumhuriyeti’nin ilk devlet başkanı olarak göreve geldikten sonra, Sovyetler’in direkt baskısıyla karşı karşıya kaldı. Nihayet, 13 Haziran 1946’da, bir görüşme için davet edildiği Gulca’daki Sovyet Konsolosluğu binasından gizlice kaçırılarak, Özbekistan’a götürüldü. Ali Han Töre, 28 Şubat 1976’daki vefatına kadar, Özbekistan’ın başkenti Taşkent’te tecrit edilmiş bir şekilde ve sürgünde yaşadı. “Türkistan Kaygısı”nın ilk bölümündeki hatıraları kendisi bizzat kaleme aldı; kitabın ikinci yarısını ise, gözleri artık görmemeye başlayınca, kendisinin direktifleriyle oğlu Asılhan tamamladı. Yakın tarihin pek tanınmayan ve ama mutlaka tanınması gereken şahsiyetlerinden biri olan Ali Han Töre, Taşkent’teki Şeyh Zeyneddin Kabristanı’nda medfundur.

***

Ramazan’ın getirdiği sükûnetle “Türkistan Kaygısı”na ve Ali Han Töre’nin verdiği mücadelenin ışıltısına dalıp gitmişken, içinde yine Doğu Türkistan ve Ramazan’ın geçtiği güncel bir dosya önüme düştü:

Çin tarafından “Şincan” olarak adlandırılan Uygur bölgesinde yaşayan Müslümanların, özellikle ibadet pratiklerini yerine getirirken karşı karşıya kaldıkları güçlüklerle ilgili dosyada, bilhassa Ramazan orucunu tutmanın ne büyük bedel gerektirdiği anlatılıyor. Oruç tutması yasaklananlar, zorla oruçları bozdurulanlar, okullarda öğrencilerin oruç tutmasının engellenmesi, eğitim kurumlarında oruç aleyhine yapılan yoğun propaganda… Ve elbette, oruçlarını gizlice tutmaya devam eden, bu sayede İslâmî ve millî kimliklerini korumak için canlarını dişlerine takan binlerce Uygur Türk’ü… Dahası, “eğitim kampları”na dâhil edilerek, Çin merkezî hükümetinin gözünde “makbul” vatandaşlar olmaya zorlanan Uygurlar…

Tüm bunlar elbette, Doğu Türkistan’da bir “bağımsız cumhuriyet” denemesi daha yapılmasın diye. Ancak ne İslâm ne de Müslümanların bağımsızlık istekleri ortadan kalkacağına göre, Çin’in bu meselede tercih ettiği çözüm biçiminin uzun vadede kendi lehine olmayacağı açık.

Son günlerde çeşitli ortamlarda sıklıkla hasbihal ettiğimiz Doğu Türkistanlı dostlarımızla da tekrarladığımız üzere: “Çin’in Doğu Türkistan’da uyguladığı asimilasyon politikası da, Batılı ülkelerin bunu bahane ederek bölgede kendi menfaatlerinin peşinde koştukları da gerçek. Müslüman dünya, üçüncü bir yol ve üslup geliştirerek, en azından Uygurların yaşadıklarını kendi gündemi haline getirmeli.”

Kaynak: YeniŞafa

x

Check Also

Çin’in Doğu Türkistan politikaları protesto edildi

Doğu Türkistan’da Müslümanlara yönelik saldırılar çeşitli illerde STK’lar ve vatandaşlarca protesto edildi. Bursa‘da, İnsan Hak ve Hürriyetleri (İHH) Bursa Şubesi ve çeşitli sivil toplum kuruluşları, Çin yönetimince Doğu Türkistan’daki Uygur Türklerine yönelik insan hakları ihlallerini “Sessiz Çığlık” eylemiyle protesto etti. Protestocular cuma namazının ardından Orhangazi Parkı’nda toplandı. Sakarya Sakarya’nın Adapazarı ...

Doğu Türkistan’dan yürekleri dağlayan feryat: Tükeniyoruz!

Doğu Türkistan’da yaşanan zulüm dayanılmaz boyutlara ulaştı. Türkiye’den yardım beklediklerini belirten bir Uygur Türkü, “Devlet büyüklerinize haber edin karındaşlar. Duayı da eksik etmeyin. Bilginiz olsun diye söylüyorum; tükeniyoruz.” dedi. YENİÇAĞ / İSTANBUL Doğu Türkistan’da yaşananları bir ses kaydıyla anlatan Uygur Türkünün sözleri kan dondurdu. Yaşanan zulmün boyutlarının tahmin edilenden çok ...

MALEZYA, DOĞU TÜRKİSTAN’DAKİ İNSAN HAKLARI İHLALLERİNİ ARAŞTIRACAK!

Malezya hükumeti, Çin yönetiminin Uygur Türklerine yönelik uyguladığı “etnik ayrımcılık ve insan hakları ihlallerinin” araştırılacağını açıkladı. Dışişleri Bakanı Seyfeddin Abdullah, Doğu Türkistan’da Uygur Türklerine yönelik zulüm ve tutuklamalar yapıldığı iddialarını araştırmak üzere hükumetin, Uluslararası İslami Düşünce ve Medeniyet Enstitüsünü (ISTAC) görevlendirdiğini bildirdi. Uygur Türkleri konusunda Malezya’nın itidalli bir yaklaşım benimseyeceğinin ...

İstanbulda Doğu Türkistan eylemi

Doğu Türkistan’daki Çin zulmüne karsı sessizlik Eyüpsultan Meydanı’nda bozuldu. Çin’in Doğu Türkistan’daki baskı, işkence ve zulmüne karsı sessizlik Eyüpsultan Meydanı’nda bir kez daha bozuldu. Saadet Partisi İstanbul Gençlik Kolları tarafından düzenlenen eyleme başta Anadolu Gençlik Derneği, Cansuyu, ÖGDER, ESAM, ESDER ve HUDER olmak üzere 100 sivil toplum kurulusu destek verdi. ...

Doğu Türkistan’daki Toplama Kampları ile ilgili Çin medyasında yayınlanan haberler inanmayın!

Toplama Kamplar ile ilgili yayılan yanlış habere açıklamamız.Bugün Çin Cctv/xjTv ye ait bir habere dayanarak Çin Doğu Türkistandaki Toplama kamplarının kapatıldığına ilişkin bir haber yayınlanmıştı.Edindiğimiz bilgilere göre bu haberin Doğu Türkistandaki Çin Nazi Toplama kampları ile alaka olmadığı anlaşılmıştır. Aslında bu haberin şuanki toplama kampı ile alakalı olmadığı ve 1991 ...

Zeytinburnunda Doğu Türksitan yürüyüşü gerçekleşti

28 Aralık 2019 tarihinde Uluslararası Doğu Türkistan Sivil Toplum Kuruluşları birliği ve 1453 Zeytinburnu Gurubunun birlikte Zeytinburnu’nda Doğu Türkistan’a destek vermek için yürüyüş ve miting düzenledik. Soğuk ve yağmur demeden faaliyetimize iştirak eden halkımıza ve bu mitingin gerçekleşmesinde emeği geçen herkese ve destek veren bütün STK’lara teşekkür ederiz. Allah razı ...

Saadet Partisi ve STK’lar Doğu Türkistan için basın açıklaması gerçekleştirdi

Çin yönetiminin baskıları altında Doğu Türkistan’da zulme maruz kalan Uygur Müslümanlarına destek için Eyüp Sultan’da “Vicdanın Olduğunu Hatırla” eylemi gerçekleştirdi. Saadet Partisi İstanbul İl Gençlik Kolları Başkanlığı öncülüğünde “Vicdanın Olduğunu Hatırla” eylemiyle Çin yönetiminin Doğu Türkistan’daki zulmü protesto edildi ve basın açıklaması yapıldı.   Ümmetin kanayan yaralarından biri olan Doğu Türkistan’a ...

Doğu Türkistan STK’larından UDEF’e Ziyaret

Uluslararası Öğrenci Dernekleri Federasyonu Başkanı Dr. Mehmet Ali Bolat, Doğu Türkistan Maarif Cemiyeti ve Satuk Buğrahan İlim ve Medeniyet Vakfı heyetini makamında ağırladı. Doğu Türkistan Maarif Cemiyeti ve Satuk Buğrahan İlim ve Medeniyet Vakfı heyeti, Uluslararası Öğrenci Dernekleri Fedrasyonu (UDEF) Başkanı Dr. Mehmet Ali Bolat makamında ziyaret etti.  Doğun Türkistanlı ...

Sözde Atatürkçü Dernekten Uygur Türklerine Terörist Yakıştırması

Doğu Perinçek’in genel başkanı olduğu Vatan Partisi’ne yakınlığıyla bilinen sözde Atatürkçü oluşum Türkiye Gençlik Birliği(TGB) internet sitesinden yaptığı açıklama ile Uygur Türklerine terörist yakıştırması yaparak Çin hükümetinin Uygur Türklerine yaptığı soykırım ve sindirme politikasını savundu. TGB’den yapılan açıklamaya göre Uygur Özerk Bölgesi dünyada en çok gelişme gösteren bölge gibi gösterilirken ...