Türkistan neresi?

Akifemre Türkistan neresi?

Akif Emre

Çok zayıf bir düzeyde kalsa bile hala ‘Doğu Türkistan’ tabirinin hafızalarımızda bir karşılığı var. Çin işgalindeki Müslüman Uygurların yaşadığı ama Kazak, Kırgız gibi diğer Müslümanlara da yurt olan İslam coğrafyası. Kaşgarlı Mahmut gibi Türk diline Divanü Lügati’t-Türk’ü kazandıran, Yusuf Has Hacip gibi Kutadgu Bilig’i İslam kültürüne kazandıran isimlerin yetiştiği topraklar.

Türkistan’ın doğusunu hatırlayanlarımız bile ‘Batı Türkistan’ı pek akla getirmez. Doğu Türkistan varsa, en azından mantıksal olarak Batı Türkistan’ın varlığını zorunlu kılar. Bu soruyu gündeme getirmemin nedeni Cumhurbaşkanı’nın Özbekistan’a yaptığı resmi ziyarete katılan bürokrasiden bir dostun hayret ifadeleri oldu. Evet, yirminci yüzyılın ikinci yarısında bile dünyaca bilinen coğrafya kitaplarında, haritalarda Türkistan coğrafi isim olarak yer alırdı. Doğu Türkistan’ı da kapsayan bir Türkistan isimlendirmesi…

Bunun unutulmuş olmasının yahut bilinçli bir siyasi proje olarak haritalardan silinmiş olmasında, elbette başta ideolojik olmak üzere dünya sisteminin dayattığı koşulların etkisi vardır. Söz gelimi görece daha canlı bir kavram olarak hatırlanıyor olsa da Çin’in Doğu Türkistan ismini kesinlikle yasaklaması gibi Sovyet emperyalizminin etnik ve dini unsurlara yönelik güttüğü politikalarının doğrudan bir sonucudur. Sovyet politikası bütüncül bir Müslümanlığı esas alan Türklük üst kimliğini parçalayıp sekülerleşmiş alt kimliklerin öne çıkmasını siyaseten kullanışlı buldu. Ayrı etnisiteler gibi Özbek, Kırgız. Türkmen kimlikleri üst kimlik olarak ‘yeniden icat’ edildi.

Tüm bunlar tarihi veri olarak az çok bilinen hususlar. Fakat İmam Buhari’nin, Emir Timur’un (Timurlenk) türbesini ziyaret edip, Semerkant’taki İslam medeniyetinin muhteşem eserlerini, bugüne yansıyan sanat ve estetiği keşfettikten sonraki hayret hali üzerinde durmaya değer… Bu hayret makamındaki çizgi biraz da özeleştiriyi içeriyor olması Türkiye İslamcıları açısından önemli bir travmaya işaret eder.

Milliyetçi muhafazakar kitleye nazaran İslamcılık düşüncesinin alamet-i farikası tüm Müslümanları kucaklayıcı, evrensel bir dil geliştirmesiydi. Ulus sınırlarını aşan, milliyetçiliğin parçalayıcı, daraltıcı ve dışlayıcı özüne karşı bir söyleme sahip olması ile öne çıkmıştır.

Ne var ki İslamcı söylemin en zayıf/ilgisiz olduğu alanlardan biri Müslüman Türk dünyası olmuştur.

Bu durumun psikolojik nedenlerini anlamak zor değil: Türkçülerin Türkistan’daki Müslümanlar üzerinden Türkçülük, Turancılık yaptığı bunu siyasi ve ideolojik olarak doktrinleştirdikleri göz önüne alındığında resim daha netleşir. Türkçülerin Türk dünyasını ideolojik olarak tekelleştirip adeta rehin aldıkları siyasi mücadele ortamında İslamcıların uzak durması tepkiseldi. Bir tür Türkçü addedilmemek için Müslüman Türk coğrafyasının meselelerine uzak durma hatta yabancılaşma hali… Afrika’nın en ücra köşesinde Müslüman bir kabileden, Filipinlere uzanan ümmet bilincinin belli coğrafyalarda körleşmesinin arka planında bu ideolojik rehin alınmışlığın belirleyici olduğu muhakkaktır.

Aynı zamanda İslamcılığın tarih bilincinin önemli ölçüde Osmanlı hafızasının şekillendirmiş olması, Balkanlardan Arap coğrafyasına sarkan bir ümmet haritasının şekillenmesini kolaylaştırıyordu. Siyasi olarak Osmanlının Türkistan’la fiili bir sürekliliğin olmaması, kültür ve gelenek bağlamında da Orta Asya’dan kopuş yaşanmasına neden oldu. İstanbul’daki bir Türk için Avrupa kıtasındaki Müslüman bir Arnavut Asyalı bir Türkten daha çok ortak kültüre sahiptir.

Diğer tarafta İslam medeniyetinin en merkezi havzalarından biri Buhara-Semerkand ve Kaşgar hattıdır. Üstelik bu havza Osmanlının yükseliş devrinde bile merkezi rolünü koruyabilmiştir. Klasik dönem İslam felsefe geleneğinden, İslami ilimlere kadar İslam düşünce ve ilim geleneğinin oluşmasında belirleyici bir rolü oldu bu coğrafyanın. İmam Buhari ve İmam Maturidinin kabirlerini ziyaret edip de bu büyük şahsiyetlerin Türkistan’da olduklarını ancak fark edebilen bir tarih okumasının kurbanları oldu neslimiz.

Ali Kuşçu gibi Semerkant ekolünden matematik ve astronomi bilginlerinin İstanbul’a akarken Osmanlı ilim havzasının şekillenmesindeki önemli rolüne rağmen bu birikime uzak durmayı her nasılsa başarmış münevverlerimiz.

Resmi ideolojinin Balkanları, Ortadoğu’yu yok saydığı dönemde Türkistan’daki medeniyetimizin asli unsurlarını hatırlamasını beklemek beyhude olacaktı. Üstelik Sovyet korkusuyla ürkek denge politikaları sonucu dış Türkler mevzuu ancak Batının izin verdiği ölçüde ve bağlamda dile getirilmiştir.

‘Türkistan neresi’ sorusunun içerdiği anakronik imadan ziyade ‘Türkistan neden unutuldu’ sorusu daha anlamlı geliyor. Bu soru etrafında hem Türkiye hem de İslamcılar açısından yeniden düşünmek gerek.

devamı… 

x

Check Also

10 Aralık Dünya İnsan Hakları Günü ve Doğu Türkistan’daki acı gerçekler.

İnsan Hakları Günü her yıl, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin BM Genel Kurulu tarafından 1948 yılında kabul edildiği gün olan 10 Aralık tarihinde kutlanmaktadır. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin 72. Yıldönümünü kutlanırken Doğu Türkistan Halkının özgürlük hak ...

3. DOĞU TÜRKİSTAN MİLLİ BİRLİK ŞURASI DÜNYA DOĞU TÜRKİSTAN TEŞKŞLATLAR ARASI DAYANIŞMA BEYANNAMESİ

12. Dünya Doğu Türkistanlılar Kardeşlik Buluşması ve 3. Doğu Türkistan Milli Birlik Şurasına katılan dava öncüleri, sivil toplum kuruluşları başkanları, aksakallılar, kanaat önderleri ve akademisyenlerin fikir birliği ve ortak kararıyla Buluşmaya katılan 28 kuruluş adına ...

İstanbul’da Doğu Türkistanlılardan Çin işgaline tepki

İstanbul’da Doğu Türkistanlılar, Çin’in Doğu Türkistan’ı işgalini protesto etti. Beyazıt Meydanı’nda düzenlenen protesto gösterisine katılan çok sayıda kişi, ellerinde Doğu Türkistan ve Türkiye bayrakları taşıyarak, pankart açtı. Uluslararası Doğu Türkistan Teşkilatlar Birliği tarafından Beyazıt Meydanı’nda düzenlenen protesto ...

Doğu Türkistan Esaretinin 71 Yıldönümü Münasebeti ile yapacağımız Basın Açıklamasına Davet

1 Ekim Doğu Türkistan işgalinin 71. Yıl dönümü dolaysıyla İstanbul Beyazıt Meydanı’nda  basın açıklaması Düzenlenmektedir. Doğu Türkistanlı STK’lar öncülüğünde yapılacak olan Basın Açıklamamıza bütün Doğu Türkistan dostları davetlidir. 1949 yılında Çin Rusların işbirliği ile Doğu ...

Macron: Çin’in Uygurlara yaptığı baskı kabul edilemez

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron Çin’in Şincan Özerk Bölgesi’nde yaşayan Uygur ve diğer azınlık gruplara yapılan baskı ve yasaklamaların kabul edilemez olduğunu belirterek, Pekin hükümetini “en ağır biçimde” kınadığını açıkladı. Temmuz ayında eski Cumhuriyet Yürüyüşü (LREM) ...

ABD’DEN ÇIN HÜKÜMET KURULUŞU VE YETKILILERINE DOĞU TÜRKISTAN YAPTIRIMI

Amerika Birleşik Devletleri yönetimi, Uygur Türklerine yönelik insan hakları ihlallerinde rolleri olduğu gerekçesiyle Çin yönetimine ait 1 kuruluş ile 2 Çinli yetkiliyi yaptırım listesine aldı. ABD Hazine Bakanlığından yapılan açıklamada, “Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ndeki (Doğu ...

İSVEÇLİ ÜNLÜ ŞARKICI ZARA’DAN ÇİN’E DOĞU TÜRKİSTAN TEPKİSİ!

İsveçli ünlü şarkıcı Zara Larsson, Çin’in Doğu Türkistan’daki insanlık dışı politikalarına tepki olarak Çin menşeli teknoloji şirketi Huawei ile reklam anlaşmasını feshettiğini açıkladı. “ÇİN’İN HOŞ BİR ÜLKE OLMADIĞINI BİLİYORUZ” İsveç televizyonuna konuşan dünyaca ünlü şarkıcı Zara ...

DOĞU TÜRKİSTAN’DA 2000 ÇİNLİ EĞİTMEN İŞE ALINACAK

Milyonlarca Uygur Türkünün ceza kamplarında tutulduğu ve muazzam zihinsel ve fiziksel işkenceye maruz kaldıkları dünyada çapında büyük tartışmalara konu olurken, Doğu Türkistan’ın Aksu valiliği tarafından “2020 İstihdam Planı açıklandı. Çin medyası Xinhua Haberine göre 2.000’den ...

‘Uygur” tanımı Doğu Türkistan’dan silindi!

Çin Komünist Partisi resmi web sitelerinin “Uygur” kelimesini “Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi” tanımından kaldırarak sadece “Xinjiang Özerk Bölgesi” kullanımında bulunduğu bildirildi. Doğu Türkistan’daki Çin Komünist Partisi resmi web sitelerinin “Uygur” kelimesini şu anda Doğu Türkistan için kullandıkları ...