Kaşgar ve Ötesi

elvis-ablimit-tours-kashgar

Kaşgar ve Ötesi, Muzaffer Maden’in gezi notlarını,anılarını ve düşüncelerini içeren Kültür Bakanlığınca 2001’de yayınlanmış 160 sayfalık kaynak niteliğinde bir yapıt.

Hüseyin Başdoğan

http://blog.milliyet.com.tr/dilbilgisi

Kaşgar ve Ötesi, Muzaffer Maden’in gezi notlarını,anılarını ve düşüncelerini içeren Kültür Bakanlığınca 2001’de yayınlanmış 160 sayfalık kaynak niteliğinde bir yapıt. Kitabın ilk baskısı,1994’te Eren Yayınlarınca yapılmış. Kitap,Kaşgar’a Doğru, Anılar Yumağı, Çin Üzerine Bazı Notlar, Uygur Türkçesi, Türk Dünyası Ortak Alfabesi, Yararlanılan Kaynaklar, Dizin, Haritalardan oluşuyor. Ana bölüm olan Kaşgar’a Doğru da şu alt başlıklara ayrılmış: Pekin, Çin Seddi, Dunhuang, Taklamakan ÇölüTurfan Yolunda, Turfan, İpek Yolu Denilen, Bezeklik, Astana, Karakoçu, Urimçi, Kaşgar, Kaşgarlı’nın Türbesine Doğru ve Türbe, Karagöl, Apak Hoca Türbesi, İper Han, Kaşgar Hoşça Kal, Son Gece, Dönüş.

Kitabın ön yüzünde Kaşgarlı Mahmut’un Türbesi arkasında Pamir Dağlarının yer aldığı görüntü yazarın çektiği fotoğraf. Arka yüzünde yazarın özgeçmişine yer verilmiş. Yazar,1929’da Dinar’ın İncesu Köyü’nde doğmuş. İlkokulu köyünde, liseyi Afyon’da okumuş; 1953’de İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Okulu’nu bitirerek diş doktoru olmuş. Aynı zamanda o bir gezgin, daha doğrusu günümüzün Evliya Çelebisi,Marko Polosu, hatta Mecellen’ı dünyada hemen hemen gezmediği yer kalmamış. Muzaffer Maden’de bu gezi tutkusu, babasından geçmiş. Babası,20 yılını yurt dışında geçirmiş.

Maden, bugüne dek Türkiye’nin komşu ülkelerini, Avrupa’nın kuzey ucundan güney ucuna kadar hemen hemen tamamını, Amerika Birleşik Devletleri’nin Hawaii’ye kadar büyük kısmını ( 4 kez),Bahama, Jamaika Adalarını, Kuzey Afrika, Kenya, bütün Güney Afrika’yı, Pakistan’ı, Hindistan’ı, Myanmar’ı, Tayland’ı, Kamboçya’nın belli başlı yerlerini gezip görmüş.

1988’de Moskova’nın doğusundaki yabancılara yeni izin verilen Novosibirisk, İrkutsk, Baykal Gölü, Almatı, Taşkent, Semerkant, Buhara gibi Orta Asya’nın, Batı Türkistan’ın önemli yerlerini;1990’da Kuzey Çin ve ünlü İpek Yolu’yla Doğu Türkistan’ın (Doğu Türkeli, Xinjiang, Uygur Özerk Bölgesi) yabancıların gezip görmesine yeni izin verilen yerlerini gezip gördü. Son olarak Moğolistan’ı da gezdi.

Maden, 1988’den sonraki gezilerinde, Türklerin kökenlerine inmeye çalıştı. Oralarda kendi kimliğine ilişkin izler aradı; belli oranda da buldu sanırım. On kişilik bir Alman gezi grubunda tek Türk’tü. Gezi süresince karşılaştığı Doğu Türkeli insanlarına Türk olduğunu söyledi, onlarla dostluk kurdu. Şöyle diyor:Bu gezim, şimdiye kadar yaptığım gezilerin en anlamlısıydı. Ufkumu açtı. Bütün içtenliğimle hissettiğim; en pahalı, en tehlikeli, en korkulu, en talihli, en öğretici olan büyük serüvendi.Yazarın bu geziyi tehlikeli ve korkulu görmesinin nedenleri var. O yıllarda, Moskova’nın doğusundaki yerlere yeni izin veriliyor. Nitekim yazaraKaşgarlı Mahmut’un türbesinin fotoğrafını çekmeye izin verilmemiş.

O dönemin Kültür Bakanı İstemihan Talaysunu yazısında şöyle diyor:

Elinizdeki” Kaşgar ve Ötesi”nde,Orta Asya’ya yapılan bir gezide ,uzun yıllar Avrupa’da yaşamış,dünyanın birçok yerini gezmiş bir Türk hekimi ve aydınının bakışıyla, kapalı bir kültür yumağının renkli anlatımında ,Orta Asya’nın olduğu kadar Anadolu’nun figüratif görüntülerini bulmaktayız

IX Sayfada,Turfanlıbir şairin bölge insanının yaşam felsefesini yansıtan dört dizelik bir şiir

Güneş, batı dağlarının arkasından batar,

Sarı Nehir, doğudaki denize akar,

Ömrü yüz yıl bile olmayan insan,

Bin yıllık işlerle uğraşmaya kalkar.

Maden, Kaşgar’a Doğru” bölümünde; Çinve Doğu Türkistan’ı, genel hatlarıyla tanıtıyor.800 km. uzunluğundaki Kansu Koridoruüzerinde uçarken gördüklerini yalın bir dille aktarıyor: Altımızda, küme küme yeşillikler, sıra sıra koyu renkli tepeler, sonra bozkır, uçsuz bucaksız düzlük, kum tepeleri. Canlı, yeşil hiçbir şey yok. Yerle gök birleşmiş gibi. Ufuk nerede belli değil. Arada bir uzaklarda deniz izlenimi veren parlamalar görülüyor. Serap bu olsa gerek. Şu sağ tarafım İç Moğolistan’ın batısındaki ünlü Gabi Çölü.Sol tarafımdaTaklamakan Çölü.Çok uzaklarda başları karlı Kunlun (Kaş)ve Altın Dağları.(s.11)

Maden, Kaşgar’daki insanların yaşantısıyla Anadolu’daki insanların yaşantıları arasında benzerlikler bulur:Kaşgarlı bir aileyiziyarete gittik. Aile reisi, Obul (Ebu’i) 65 yaşında ressammış. Evi kendisi yapıp boyamış… Ayakkabılarımızı eşik dışında çıkarıp güzel, temiz bir odaya girdik. Her taraf halı döşeli. Duvar ve tavanlar da çok güzel motiflerle boyanmıştı. Anadolu’daki bir köy zenginin evi gibiydi. Yer sofrası önceden hazırlanmıştı. Hepimiz yere oturduk.

Maden, gezisini belgelendirmek amacıyla video çekimi yapmak ister; ancak birkaç yerde çekimi görevlilerce engellenir.”Yasak, çekemezsin!”dedi. Sebebini sordum. Neymiş efendim, bir kamyon dolusu asker geçiyormuş da onların filmini çekmek yasakmış!(s.49)…Hemen türbenin bulunduğu yöne yöneldim. Filmini çekmeye başladım. Çinli yerel kılavuz önümü kesti Bana ,”Çekme, yasak! Yoksa makineni alırım, dedi.(s.56)

Maden, Kaşgarlı Mahmut’un türbesini çekmeyi kafasına koymuştur bir kez. Türbede görevli Uygur Türk’üYasin Kari’nin yardımıyla az da olsa türbeyi çekmeyi başarır.”Sanduka güzel, işlemeli bir örtüyle örtülmüştü. Sandukanın sağ tarafında, örtünün üstünde altın renginde eski yazıyla, UluğÂlim Mahmut Kaşgarî’nin kabriyazılıydı. Solunda iki kitap vardı.(Kaşgarlı’nın Divanü Lügâti’t Türk’üydü)sağ tarafında da bir demet çiçek…(s.57)

Maden, gezisini çektiği video,26 fotoğrafla ve belgelendirmiş.”Kaşgar ve Ötesi” bize; Pekin’i, ÇinSeddi’ni, Turfan’ı, Bezeklik’i, Astana’yı, Karakoço’yu, Kaşgar’ı, Karagöl’ü, Apak Hoca Türbesi’ni, İper Han’ı genel boyutlarıyla tanıma fırsatı veriyor. Doğu’nun gizemli dünyasına giriyor: Türk dilinin derinliklerine yöneliyorsunuz. 

 

x

Check Also

Doğu Türkistan Maarif Cemiyeti’nden Rektör Uysal’a ziyaret

Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Kazım Uysal, Doğu Türkistan Maarif Cemiyeti ve Uluslararası Doğu Türkistan STK’lar Birliği Başkanı Hidayet Oğuzhan ve beraberindeki heyeti makamında kabul etti.Doğu Türkistan Maarif Cemiyeti ve Uluslararası Doğu Türkistan STK’lar ...

Urumçi katliamının 12. yıl döneminde Çin konsolosluğu önünde protesto yapıldı

5 Temmuz Urumçi Katliamının 12. Sene-i devriyesi münasebeti ile Bugün İstanbul’da Uluslararası Doğu Türkistan STK’lar Birliğinin öncülüğünde Diğer Doğu Türkistanlı kardeş STK’larının desteğiyle basın açıklaması ve miting düzendi. Mitinge 5-6 Bin civarında dava dostlari ve ...

Maarif Hareketi Ailesi Buluştu

Maarif Hareketi Ailesi Buluştu. Çin Virüsü pandemi kısıtlamalarının kaldırılmasından sonra uzun zamandır bir araya gelemediğimiz Maarif Hareketi dava kardeşliği Maarif Ailesi Buluşması kapsamında bir araya toplandı. Google+

Çin izin vermezse Doğu Türkistan için farklı seçenekler var

İnsan hakları savunucuları ve Batılı diplomatlar, BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri’nin, Çin memnun olmasa bile, Uygurların Doğu Türkistan’daki gün geçtikçe kötüleşen durumuna ilişkin kendi bulgularını belgelendirmesi gerektiğini belirtiyor. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiseri Michelle ...

Müslüman Uygur Türkleri Çinin sistematik baskıyla karşı karşıya

<iframe width="560" height="315" src="https://www.youtube.com/embed/GRBcP5BrffI" title="YouTube video player" frameborder="0" allow="accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture" allowfullscreen></iframe> Çin'in Müslüman Uygurları, kendi hükümetlerinin sistematik baskısı ile karşı karşıya. Anavatanları olan Sincan eyaleti bir polis devletine dönüştürüldü - tahminen ...

Doğu Türkistanlı çocukların kimi kampta kimi Çinlilerin evinde

Bekir Şirin milligazete. com.tr Doğu Türkistanlı çocukların çilesi bitmek bilmiyor. Kimi asimilasyon kampında kimi Çinli bireylerin elinde bulunuyor Uluslararası Doğu Türkistan STK’ları Birliği’nin açıklamasına göre bir milyonu aşkın Doğu Türkistanlı çocuk, Çinlileştirme Çocuk kamplarında, tam ...

Esaret ve Zulmün gerçek yüzü Doğu Türkistan

Esaret ve Zulmün gerçek yüzü Doğu Türkistan Doğu Türkistan rumuz yayınevi Hidayet Oğuzhan Doğu Türkistan Kısa Özet Doğu Türkistan’ın Kaşgar vilayetinde doğdu. Pakistan Lahore Uluslararası İslami Bilimler Enstitüsünde İslam hukuku bölümünde  lisans eğitimini bitiren Oğuzhan, ...

Ankara Baroların, Doğu Türkistan’daki insan hakları ihlallerine yönelik basın açıklamasa

Ankara Baroların, Çin işgal altında bulunan Doğu Türkistan’daki insan hakları ihlallerine yönelik basın açıklamasa Google+

Akit TV’de Uygur Türkü annelerden yürekleri dağlayan yardım çığlığı!

Doğu Türkistan’da zulüm gören Uygur Türkü annler Akit TV canlı yayına katıldı. Çin zulmüne uğrayan Uygur Türkü anneler, çocuklarına kavuşmak için gözyaşlarıyla yardım istedi. İHH İnsani Yardım Vakfı’nın Akit TV’de gerçekleştirdiği ‘Doğu Türkistan Özel Yayını’na ...