Doğu Türkistan’ın tarihi şehri Kaşgar ve Iydgah camii

Doğu Türkistan’ın tarihi şehri Kaşgar ve Iydgah camii

Bayram yeri manasına gelen Iydgah meydanında bulunan Iydgah camii 15.yyda tahminen 1442 yılında Saqsız Mizra tarafından 16.800 m2 alana yaptırıldı. Sonraki dönemlerde ibadet yerlerine yapılan eklemelerle genişletilen cami geniş bir avluya sahiptir. Avlu etrafı su arklarıyla çevrilmiş parçalara bölünmüştür. 10 bin kişinin aynı anda namaz kılabildiği cami kendine özgü mozaiklerle rengarenk süslenmiştir.

Ömer Aymalı / Tarih Dosyası / Dünya Bülteni

Günümüzde Çin egemenliğinde bulunan Doğu Türkistan’ın tarihi şehri Kaşgar iki ipek yolunun buluştuğu konumu ile tarih boyunca önemli bir ticaret ve kültür merkezi oldu. Kuzeyinde Tanrı Dağları, güneyinde Karakunlun Dağı bulunan şehrin ayrıca  Keşmir’in Hindistan ve Pakistan denetimindeki kesimleriyle sınırı vardır. Batısında Pamir Yaylası bulunur. Bu yönde Kırgızistan, Tacikistan ve Afganistan’la da komşudur. Doğusunda ise Taklamakan Çölü vardır. Bu coğrafi konumu ile İpek yolunun incisi olarak adlandırılan şehir eski çağlardan bu yana Çin’in Orta Asya,Hindistan ve Avrupa ile olan ticaretinin merkezi olarak önemli bir yere sahip oldu.  

Kaşgar, adını Uygurcada “yeşim taşı” anlamına gelen “Kaştaş” sözcüğünden almıştır. Kaşgar’ın sakinleri ise önce Karluklar Türkleri ardından da Uygur Türkleri oldu. İlk Türk İslam devleti olan Karahanlılara başkentlik de yapan şehir ekonomik ve siyasi merkez olmanın dışında edebi ve kültürel açıdan da önemli bir şehir olarak öne çıktı. Türk-İslam eserleri arasında önemli yeri olan Kaşgarlı Mahmud tarafından yazılan Divanı Lugatit Türk ve Yusuf Has Hacip tarafından kaleme alınan Kutadgu Bilig adlı eserler burada yazıldı.

                                               Kaşgarlı Mahmut türbesi

Camileri,mescidleri,medreseleri ile önemli bir Türk-İslam şehri olan Kaşgar 18.yydan itibaren ise Çin tarafından işgal edildi. Bölgede kurulan Çin hakimiyetine Müslümanlar birçok kez isyan ettiler. 19.yyın ikinci yarısında başarılı da oldular. Yakup Han tarafından 1870 yılında Kaşgar’da bağımsız bir devlet kuruldu. Aynı yıl bir Kaşgar elçisi büyük bir ilgiyle karşılandı. Yakup Hana birinci rütbeden nişân-ı Osmânî ile kılıç ve alem gönderildi. 1872’den itibaren Yâkub Han’ın hâkim olduğu Kaşgar’da ve diğer yerlerde hutbeler Padişah Abdülaziz adına okundu; 1875’ten itibaren de Kaşgar emirliğinin babadan oğula geçmesi kabul edildi. Fakat bu girişimler, 1877’de Yâkub Han’ın ölümü üzerine Çinliler’in Kaşgar’ı istilâ etmesiyle yarım kaldı.1884te Çin bölgede Doğu Türkistan ( Sinkiang ) vilayetini kurdu.

Şehrin İslam kimliği de zaman içerisinde tahribata uğradı. Özellikle 1960’lardaki kültür devriminden sonra ancak 100 kadar cami ve mescid kurtulabildi. Çinin en büyük camisi olan ve şehrin İslam kimliğini ayakta tutan Iydgah camii başta olmak üzere, Afak Hoca Camii ve Türbesi,Döng Mescidi,Kaşgarlı Mahmud Türbesi ve Yusuf Has Hacip Türbesi günümüze ulaşan önemli eserlerdir.

                                                    Iydgah camii

Bayram yeri manasına gelen Iydgah meydanında bulunan Iydgah camii 15.yyda tahminen 1442 yılında Saqsız Mizra tarafından 16.800 m2 alana yaptırıldı.Sonraki dönemlerde ibadet yerlerine yapılan eklemelerle genişletilen cami geniş bir avluya sahiptir. Avlu etrafı su arklarıyla çevrilmiş parçalara bölünmüştür.

10 bin kişinin aynı anda namaz kılabildiği cami kendine özgü mozaiklerle rengarenk süslenmiştir. Çin’deki İslami mimarlık örneği olarak kabul edilir.

 

 Kaynak: Dünya Bülteni

x

Check Also

STK’lardan Doğu Türkistan çağrısı: Şaka değil soykırım!

34 ülkeden 200’den fazla STK, Doğu Türkistan’da yaşanan Çin zulmüne dikkat çekti, toplama kamplarının kapatılması için çağrı yapıldı. Doğu Türkistan’da yaşanan zulümleri tüm dünyaya duyurmak amacıyla kurulan Doğu Türkistan Platformu, başta İstanbul olmak üzere tüm ...

Şaka değil Soykırım Doğu Türkistan basın açıklaması gerçekleşti

Bugün yanı 1 Nisan Cuma günü Beyazit meydanında İHH İnsani Yardım vakfının öncülüğünde Doğu Türkistan Platformu çatısı altında başta Uluslararası Doğu Türkistan STK’lar Birliği olmak üzere 200’ü aşkın STK’ların desteği ile 1 Nisan Şaka gününe ...

Şaka Değil soykırım Doğu Türkistan Basın bildirisi

Şaka Değil soykırım Doğu Türkistan Basın bildirisi

Sözde 75 Aşırlık Belirtisi

Aşağıda sözde “Dinî Aşırılık İçeren Faaliyetler Hakkında Temel Bilgiler (75 Aşırılık Belirtisi)” verilmektedir. Dinî aşırılık bir din değildir, mücadele etmek istediğimiz şeydir. Sincan’daki dinî aşırılık genellikle etnik bölünmeler ve şiddet içeren terörizmle iç içe geçmektedir. ...

Şaka değil soykırım Doğu Türkistan Çağrı Mektubu

4 yıl önce 1 Nisan’da insanlar kitleler halinde toplama kamplarına alınmaya başlandı. Bu insanlık ayıbı son bulsun. Sesimiz bir olsun KAMPLAR KAPATILSIN! Çağrı Mektubu Şaka değil soykırım Doğu Türkistan 1 Nisan 2017 tarihinden itibaren Çin ...

Doğu Türkistan’da devam eden soykırım hakkında açıklama

Çin, soykırım suçlarını artık gizleyemez

Doğu Türkistanlılar Çin dışişleri bakanının Ankara ziyaretini protesto etti.

25 Mart perşembe günü Çin dışişleri bakanı Vang Yi’in Ankara ziyaretini tepki gösteren binlerce Doğu Türkistanlılar İstanbul Beyazıt meydanında protesto etti. Uluslararası Doğu Türkistan Teşkilatlar birligi öncülüğünde düzenlenen protesto ve Basın toplantısında protestocular, Zalim Çin ...

Doğu Türkistan’da devam eden soykırım basın açıklaması gerçekleşti

Doğu Türkistan’da, işgalci Çin yönetimi tarafından açık ve net bir şekilde soykırım yapılmaktadır. Çin, soykırım suçlarını artık gizleyemez.

Basın açıklamasına davet

Doğu Türkistan Basın Açıklamasına Davet