Anasayfa » Doğu Türkistan » Doğu Türkistan Kronoloji

Doğu Türkistan Kronoloji

Doğu Türkistan Kronoloji

  • M.Ö. 300 – M.S. 93: Doğu Türkistan’da Büyük Hun İmparatorluğu dönemi yaşandı.
  • 522: Doğu Türkistan, Göktürk Devleti’nin hakimiyeti altına girdi.
  • 744: Uygur Devleti kuruldu.
  • 747–759: Uygur Devleti Moyençor’un hükümdarlığı altında parlak dönemlerinden birini yaşadı.
  • 840: Karahanlılar Devleti hükümdarı Satuk Buğra Han İslamiyet’i seçti.
  • 1205: Doğu Karahanlılar yıkıldı.
  • 1212: Batı Karahanlılar yıkıldı.
  • 1757: Çin, Doğu Türkistan’ı işgal etti.
  • 1758: Çin, Tibet’i işgal etti.
  • 1760: Mançu-Çin İmparatorluğu geri geldi.
  • 1863: Çin istilasını geri püskürten Yakup Bey, iktidarı ele geçirerek merkezi bir idare kurdu ve Osmanlı İmparatorluğu’na tabi oldu. Sultan Abdülaziz Han namına tüm Doğu Türkistan’da camilerde hutbeler okutuldu ve sikkeler bastırıldı.
  • 1876: Mehmet Yakup Han zehirlenerek öldü. Rusların desteklediği Mançu-Çin General Zho-Zhung Doğu Türkistan’a savaşsız sahip oldu.
  • 1878: Bütün Doğu Türkistan toprakları tekrar Mançu-Çin yönetimine geçti.
  • 18 Kasım 1884: Doğu Türkistan toprakları, Sincan adıyla Mançu İmparatorluğu’na dahil edildi.
  • 1911: Milliyetçi Çinlilerin devrimi ile Çin’de 300 yıl süren Mançu Hanedanlığı çöktü. Bu sırada Doğu Türkistan’da Timur Halife liderliğinde Müslümanlar, Çin’e karşı bağımsızlık savaşı veriyorlardı.
  • 1922: Doğu Türkistan için Çin Komünist Partisi’nce özerklik fikri ortaya atıldı.
  • 1924: Timur Halife’nin ordusu dağıtıldı; kendisi de öldürüldü.
  • 1931: Şubat ayında Doğu Türkistan’ın Kumul vilayetinde Hoca Niyaz Hacı ve Salih Dorga liderliğinde milli bir ayaklanma başladı. Tüm Doğu Türkistan’da hürriyet için başlayan genel seferberlik sonucunda Çinliler Doğu Türkistan’dan çıkarıldı.
  • 1933: Ocak ayında Bügür ve Küçar’da Temür Bey; Şubat ayında Hoten’de Mehmet Emin Buğra Bey ve Sabit Damolla; Nisan ayında Kaşgar’da Osman Bey ve Altay’da Şerif Han Töre; Kasım ayında Tarabagatay vilayetinde Ma Hi-Ying isminde bir Çinli Müslüman öncülüğünde ayaklanmalar gerçekleştirildi.
  • 12 Kasım 1933: Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti kuruldu.
  • 1934: Rus Hava Harekatı sonucu Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti son buldu.
  • 18 Eylül 1936: İsa Yusuf Alptekin Çin Millet Meclisi üyeliğine seçildi.
  • 1943: Çin Kuvvetleri Doğu Türkistan’a tekrar girdiler.
  • 1944: Bağımsızlık hareketleri sonucu Sheng Shih-Ts’ai devrildi.
  • Eylül 1944: Milliyetçi Çin istilâsına karşı ilk kurşun Doğu Türkistan’ın Gulca şehrinde atıldı ve bunu diğerleri takip etti.
  • 7 Kasım 1944: Gulca’da Ali Han Töre önderliğinde Doğu Türkistan Cumhuriyeti kuruldu.
  • 1949: Yıl sonunda Rusya’nın baskısı ile Doğu Türkistan yönetimi feshedildi. Bölge Komünist Çin yönetimine geçti.
  • 26 Eylül 1949: Doğu Türkistan’da resmen komünizm ilan edildi. Burhan Şehidi, Komünist Çin hükümetinin Doğu Türkistan valisi olarak atandı, daha sonra da 1955’e kadar hükümet başkanlığı görevini sürdürdü.
  • 1955: Doğu Türkistan, Sincan Uygur Otonom Bölgesi adıyla bugünkü idari statüsünü aldı.
  • 1954 ve 1955: Hoten ayaklanmaları vuku buldu.
  • 1957-1958: Ayaklanmalar bütün Doğu Türkistan’a yayıldı.
  • 22 Eylül 1969: Çin, Doğu Türkistan’da 250 kiloton ağırlığında TNT ihtiva eden onuncu bombasını patlattı.
  • 29 Eylül 1969: Çin, Doğu Türkistan’da üç megaton gücünde ilk hidrojen bombasını patlattı.
  • 1981: Urumçi şehrinde ilk defa demokrasi yanlısı bir mücadele patlak verdi.
  • Aralık 1985: 10 bine yakın Müslüman Türk öğrenci, Urumçi Üniversitesi’nde dersleri bir hafta süre ile boykot ederek sokaklarda gösteri yaptı.
  • 1989: Urumçi’de Müslümanlar, İslamiyet’e yapılan hakaret ve saldırıların durdurulması ve demokratik haklarının verilmesini talep ederek gösteriler düzenlediler.
  • Nisan 1990: Kaşgar’ın Barın kasabasında Çin işgal yönetimine karşı silahlı bir ayaklanma meydana geldi.
  • 12 Eylül 1990: Hoten’in Karakaş ilçesinde 18 bin 700 Müslüman anne adayı zorla ameliyat edilerek kısırlaştırıldı.
  • 29 Eylül 1994: Komünist Çin, Urumçi’yi ele geçirdi. Burhan Şehidi, vali olarak atandı.
  • 7 Temmuz 1995: Hoten şehir merkezinde 10 binden fazla Müslüman Türk, Cuma namazından sonra tutuklanan cami imamının salıverilmesi isteği ile gösteri düzenledi.
  • 17 Aralık 1995: “Üç Efendiler”in sonuncusu İsa Yusuf Alptekin vefat etti.
  • 27 Eylül 1995: Kaşgar şehrinde binlerce kişi, haksız yere açık Halk Mahkemesi’nce idama mahkum edilen gençlerin cezalarının indirilmesi isteği ile gösteriler yaptı ve Çin işgal güçleri ile çatışmaya girdi.
  • 5 Şubat 1997: Gulca Ayaklanması vuku buldu.
  • 8 Ocak 1999: İli’deki bir mahkemede 29 kişi bölücülük, hırsızlık ve adam öldürme, gösteri yapma teşebbüsünden ölüm cezasına çarptırıldı. Mahkumlardan bir kısmının Gulca Ayaklanması’na katıldığı belirtilmektedir.
  • 9 Ağustos 1999 – 25 Eylül 1999: Hoten vilayetinin Karakaş nahiyesinde bir gün içinde 71 kişi tutuklandı; 2 kişi öldürüldü.
  • 2 Eylül 1999: Çin’in en zenginlerinden sayılan Uygur iş kadını Rabiye Kadir “Yabancı ülkelere gizli belge sızdırma” suçlamasıyla tutuklandı. (Sekiz yıl hapis cezasına çarptırılan Kadir, Mart 2005’te erken tahliye edilmiştir)
  • 3 Eylül 1999: Kaşgar Emniyet Müdürlüğü, Kaşgar’a Hoten’den gelen bütün Türkleri tutuklama kararı aldı. Eylül 1999 ile 2000 arasında Hoten vilayetinde 917 kişi “bölücü, dinci ve terörist” suçlamasıyla tutuklandı; tutuklananlardan 71’i hapishanelerde işkence ve hastalıktan hayatını kaybetti.
  • 8 Eylül 1999: Doğu Türkistan’daki evlerde Kur’an-ı Kerim ve dini eserlerin toplatılması hakkında emir verildi (1760’lardan beri yapılan bu uygulamalar genişletilmiştir). Teslim etmeyenlerin tutuklanacakları ilan edildi.
  • 1 Eylül 2002: Bu tarihten başlamak üzere Doğu Türkistan’da yüksek dereceli okullarda Uygurca eğitimin temelden kaldırılıp, bunun yerine Çin dilinde eğitim yapılacağı açıklandı.

Cevapla

x

Check Also

Derneğimizin Genişletilmiş Şura Toplantısının 3.si gerçekleşti

Doğu Türkistan Maarif Hareketinin her ay düzenli bir şekilde yaptığı Genişletilmiş Şura Toplantısının 3.si gerçekleşti. Mücadelemizin karşılaştığı iç ve dış tehditler müzakere edildi. 2019 faaliyet raporu sunuldu. Avustralya Uygur Toplumunun Kanaat önderi ve Doğu Türkistan Alimler Birliği Avustralya Temsilcisi Abdussalam ALİM de özel konuğumuz oldu ve kısa bir konuşma yaparak ...

ILGIN’DA UNUTULAN VATAN DOĞU TÜRKİSTAN KONFERANSI

Doğu Türkistan Maarif ve Dayanışma Derneği Genel Sekreteri Abdulahad Abdurrahman’ın konuşmacı olarak yer aldığı “Unutulan Vatan Doğu Türkistan” adlı konferans, Ilgın Sahib ata Termal Otel Toplantı Salonunda gerçekleştirildi. Ilgın Belediye Başkanlığı ve İHH Ilgın Temsilciliği tarafından organize edilen konferansa; Kaymakam Y. Fatih KADİROĞLU, İlçe Belediye Başkanı Yalçın ERTAŞ, İlçe Milli Eğitim Müdürü ...

Ereğlide unutulan vatan Doğu Türkistan konulu konferans düzenlendi

3 Ocak Konya İHH İnsani yardım Derneği Ereğli temsilciliği tarafından düzenlenen konferans Ereğli Kültür Merkezinde gerçekleşti.Ereğli müftüsü, Ereğli Ülkü ocakları, Ak parti Ereğli Başkanlığı, büyük birlik partisi temsilcileri ve çok sayıda sivil toplum kuruluşların temsilcilerininde iştirak ettiği konferansta Doğu Türkistan Maarif ve Dayanışma Derneği genel sekreteri Abdulahad Abdurrahman konuşma yaparak, ...

Çalışkan: Zulme sessiz kalmayacağız!

ADANA (BÖLGE)-Anadolu Aslanları İş adamları Derneği (ASKON) Adana Şube Başkanı Recep Çalışkan İdlib ve Doğu Türkistan’da yaşanan insanlık dramına karşın basın açıklamasında bulundu. ASKON Başkanı Recep Çalışkan, “İdlib ve Doğu Türkistan’da ki zulme tüm dünyanın seyirci kalması, kanayan yaramıza bir yenisini ekliyor. Özellikle İslam ülkelerinin birlik ve beraberlikten yoksun olması ...

Çin’in Doğu Türkistan politikaları protesto edildi

Doğu Türkistan’da Müslümanlara yönelik saldırılar çeşitli illerde STK’lar ve vatandaşlarca protesto edildi. Bursa‘da, İnsan Hak ve Hürriyetleri (İHH) Bursa Şubesi ve çeşitli sivil toplum kuruluşları, Çin yönetimince Doğu Türkistan’daki Uygur Türklerine yönelik insan hakları ihlallerini “Sessiz Çığlık” eylemiyle protesto etti. Protestocular cuma namazının ardından Orhangazi Parkı’nda toplandı. Sakarya Sakarya’nın Adapazarı ...

Doğu Türkistan’dan yürekleri dağlayan feryat: Tükeniyoruz!

Doğu Türkistan’da yaşanan zulüm dayanılmaz boyutlara ulaştı. Türkiye’den yardım beklediklerini belirten bir Uygur Türkü, “Devlet büyüklerinize haber edin karındaşlar. Duayı da eksik etmeyin. Bilginiz olsun diye söylüyorum; tükeniyoruz.” dedi. YENİÇAĞ / İSTANBUL Doğu Türkistan’da yaşananları bir ses kaydıyla anlatan Uygur Türkünün sözleri kan dondurdu. Yaşanan zulmün boyutlarının tahmin edilenden çok ...

Doğu Türkistan’daki Toplama Kampları ile ilgili Çin medyasında yayınlanan haberler inanmayın!

Toplama Kamplar ile ilgili yayılan yanlış habere açıklamamız.Bugün Çin Cctv/xjTv ye ait bir habere dayanarak Çin Doğu Türkistandaki Toplama kamplarının kapatıldığına ilişkin bir haber yayınlanmıştı.Edindiğimiz bilgilere göre bu haberin Doğu Türkistandaki Çin Nazi Toplama kampları ile alaka olmadığı anlaşılmıştır. Aslında bu haberin şuanki toplama kampı ile alakalı olmadığı ve 1991 ...

Zeytinburnunda Doğu Türksitan yürüyüşü gerçekleşti

28 Aralık 2019 tarihinde Uluslararası Doğu Türkistan Sivil Toplum Kuruluşları birliği ve 1453 Zeytinburnu Gurubunun birlikte Zeytinburnu’nda Doğu Türkistan’a destek vermek için yürüyüş ve miting düzenledik. Soğuk ve yağmur demeden faaliyetimize iştirak eden halkımıza ve bu mitingin gerçekleşmesinde emeği geçen herkese ve destek veren bütün STK’lara teşekkür ederiz. Allah razı ...

Saadet Partisi ve STK’lar Doğu Türkistan için basın açıklaması gerçekleştirdi

Çin yönetiminin baskıları altında Doğu Türkistan’da zulme maruz kalan Uygur Müslümanlarına destek için Eyüp Sultan’da “Vicdanın Olduğunu Hatırla” eylemi gerçekleştirdi. Saadet Partisi İstanbul İl Gençlik Kolları Başkanlığı öncülüğünde “Vicdanın Olduğunu Hatırla” eylemiyle Çin yönetiminin Doğu Türkistan’daki zulmü protesto edildi ve basın açıklaması yapıldı.   Ümmetin kanayan yaralarından biri olan Doğu Türkistan’a ...